ШОФЕИЙЛИК
Мазҳаб асосчиси Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Идрис Шофеийдир. Мужтаҳид олим 767-820 йилларда фаолият юритиб Мисрда вафот этган. У зот ўз даврида тарқалиб улгурган бошқа мазҳаб вакилларининг таълимотларини ҳам пухта ўзлаштира олди. Жумладан, Яман, Бағдод олимларидан, Мадинага сафар қилиб, моликийлик мазҳаб асосчиси Молик ибн Анасдан сабоқ олди. Шунингдек, Ироқ ва Куфа шаҳарларига келиб мазҳаббоши Абу Ҳанифанинг машҳур шогирдларидан ҳам таълим олди. Ҳанафийлик таълимотини асосан Муҳаммад ибн Ҳасан Шайбонийдан ўзлаштирди.
САЛМОН ФОРСИЙ Ҳақиқат изловчи (3-қисм)
Расулуллоҳ маслаҳат учун асҳобларини тўпладилар. Мадинани ҳимоя қилиш керак. Аммо қандай қилиб? Мана шу пайт Пайғамбаримиз олдиларига баланд бўйли, сочлари қалин бир йигит келди. Бу йигитни Расулуллоҳ яхши кўрар ва ҳурмат қилар эдилар. Бу йигит Салмон Форсий эдилар. Салмон бир тепалик устига чиқиб, Мадина томонга синчиклаб назар ташлади. Қараса, Мадина ҳамма тарафдан қоя ва тоғлар билан ўралган, фақатгина унинг бир тарафи очиқ экан. Душман худди шу тарафдан ҳужум қилиши мумкин ва бу уларга қулай эди. Салмон Форсий ўз юрти, яъни Форсда жанг сирлари ва маҳоратларини пухта ўзлаштирган эди. Шу сабабли у Расулуллоҳга ҳали араб қавми билмаган ва кўрмаган бир режани ошкор этди. Бу режага кўра, Мадинанинг очиқ турган тарафига хандақ қазиш лозим эди. Агар мана шу ғазотда хандақ қазилиб, мушриклар йўлини тўсилмаганда, мусулмонлар тақдири нима билан якун топишини Аллоҳнинг ўзи билади.
ФАРЗАНД ТАРБИЯСИ МАСЪУЛИЯТИ
Фарзанд Аллоҳ таолонинг бандаларига берган улкан неъматларидан биридир, бу неъматни шукрини адо қилиш ҳар биримизнинг зиммамиздаги энг асосий бурчларимиздан бири ҳисобланади. Уни асраб–авайлаб, чиройли тарбиялаб камолга етказиш эса бу неъматнинг олий шукронасидир.
Исрофгарчилик ва манманликка йўл қўйманг
Сўнги пайтларда ўтказилаётган марака ва маросимларда миллий ва диний қадриятларимизга ёт бўлган баъзи одатлар учраб турганининг гувоҳи бўлмоқдамиз. Мисол учун янги туғилган чақалоқни туғруқхонадан олиб чиқишдаги дабдабабозлик ёки бешик тўйи деб қилинаётган сарф харажатлар кундан-кунга катталашиб, исрофгарчилик авжига чиқмоқда. Халқимиз орасидан бундай ҳолатни “Бешик тўйи, исрофгарчиликнинг эшик тўйи”ми деб айтаётганларни ҳам эшитиб қоламиз. Зеро, Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам “Аллоҳнинг нозу неъматларидан хоҳлаганча еб-ичинглар, хайру эҳсон қилинглар, кийиниб ясанинглар, лекин исрофгарчилик ва манманликка йўл қўймангизлар!” (Имом Аҳмад ривояти) деб айтганлар.
Абдурашид қори Баҳромов
1953 йили Андижон шаҳрида туғилган. 1975-1979 йиллари Бухородаги “Мир Араб” мадрасасида таҳсил олди. 1979-81 йиллари Имом Бухорий номидаги Тошкент Ислом олий маъҳадида таҳсил олди.1979 йилдан олий маъҳадда мударрис, “Тилла Шайх” жоме масжидида имом-хатиб бўлиб ишлади. 1997 йилдан 2006 йилгача Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий лавозимида хизмат қилди. “Ислом маърифати” номли китоби чоп этилган. Бир неча китобларни арабчадан ўзбек тилига таржима қилган. 2011 йили вафот этган.
"Ўзбекистон мусулмонлари идораси" китоби, 17-бет.
ЎМИ Самарқанд вилояти вакиллиги
Мухторжон Абдуллоҳ Бухорий
1928 йили Қўқон шаҳрида туғилган. Бухородаги “Мир Араб”, Тошкентдаги “Бароқхон” мадрасаларида, Суриядаги Дамашқ жомеининг шариат бўлимида таҳсил олди.
ТИНЧЛИК НЕЪМАТИ
Инсоният ўз тараққиётининг барча босқичларида, аввало тинчлик-тотувликка интилиб келган. Инсоният тараққиётининг барча босқичлари жамиятнинг тинчлик-тотувлик шароитига чамбарчас боғлиқдир. Шу боисдан ҳам юрт тинчлиги – бебаҳо неъмат, улуғ саодатдир, барқарор тараққиёт гаровидир. Тинчлик – Ватанимизнинг дунё сиёсий майдонида олиб бораётган асосий ғояларидан биридир, зеро тинчликни сақлаш умумбашарий масала ҳисобланади. Албатта, тинчликка ўз-ўзидан, ёки баландпарвоз сўзлар билан эришиб бўлмайди, уни изчил ва қатъий ҳаракатлар ва айни вақтда дунёнинг сиёсий майдонида содир бўлаётган жараёнларни тафаккур қилиб узоқни кўра олиш орқали таъминлаш мумкин. Юртимиз ҳам мустақилликка эришган дастлабки кунлардан бошлаб тинчлик-тотувликни ўз сиёсатининг устувор йўналишларидан бири деб эълон қилди ва ўтган йиллар мобайнида бу йўлдан оғишмай дадил қадамлар билан тарақиёт сари интилмоқда.
МОЛИКИЙЛИК
Мазҳаб асосчиси Имом Молик ибн Анас (713-795) Мадинада туғилиб, ўша ерда вафот этган. У зот Мадина ҳуқуқий мактабига асосланиб суннийликдаги кенг тарқалган мазҳаблардан бири моликийликка асос солган. Мужтаҳид олимнинг “Муватто” асари мазҳаб тамойилларини атрофлича қамраб олган. Кейинчалик ушбу асарга қатор шарҳлар ёзилган.
ОИЛАНГ ТИНЧ – СЕН ТИНЧ
Инсон аслида бахт ва эзгулик учун дунёга келади, шу орзу-умид билан яшайди. Лекин бу билан иш битмайди, у ниятига етиши учун интилиши, ғайрат кўрсатиши, яхшилик кўриши учун яхшилик қилиши лозим. Инсоннинг шаклланишида, ҳаётда ўз ўрнини топиши, эл-юрт ичида иззат-ҳурматга сазовор бўлиши ва юксак одоб-ахлоқ қоидаларини ўзида мужассам этишида оила асосий ўринни эгаллайди.
Ижтимоий-ахлоқий тарбияда ҳадисларнинг аҳамияти
Аллоҳ таолонинг инсониятга ато этган энг буюк инъоми, бу Муҳаммад алайҳиссаломни пайғамбар қилиб юбориш билан башариятни жаҳолатдан маърифатга, залолатдан ҳидоят сари олиб борадиган йўлларни очиқ ва равшан кўрсатиб берганлигидир. Дарҳақиқат, Пайғамбаримиз Муҳаммад саллоллоҳу алайҳи ва саллам инсоний фазилатлар борасида инсоният учун юксак бир намунани тақдим қилдилар. У зотнинг сийратлари, хулқлари асрлар оша аҳли иймонга ўрнак ва дастурул амал бўлиб келмоқда. Ҳатто, Яратган зот Аллоҳ таоло Пайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи ва саллам (соллаллоҳу алайҳи васаллам)ни Ўзининг энг маҳбуб бандаси ва улуғ хулқ соҳиби эканликларини бизларга маълум қилиб: “Албатта, Сиз буюк хулқ узрадирсиз!” (Қалам, 4) дея у зот барокоти, ахлоқи тарбиялари билан бутун инсоният учун намуна бўладиган даражада эканлигини билдирди.
Ҳанафийлик
Мазҳаб асосочиси Абу Ҳанифа Нўъмон ибн Собит бўлиб, “Имом Аъзам” лақаби билан шуҳрат қозонган. У зот Куфа шаҳрида (699-767) таваллуд топиб, ўша ерда вафот этган. Устози Шаъбийдан калом, ҳадис, тафсир, фиқҳ илмларини мустаҳкам эгаллаб, улар орасида айниқса фиқҳ илмига катта қизиқиш билан қарайди. Абу Ҳанифа яшаган давр Умавийлар ва Аббосийлар сулоласининг давлат бошқаруви вақтларига тўғри келди. Абу Ҳанифа Қуръони карим, сунна, саҳобийлар сўзлари, қиёс, истеҳсон, ижмоъ, урф каби фиқҳий манба ва услубларга кўра ҳукум чиқарган. Абу Ҳанифа асос солган ҳанафийлик мазҳаби саккизинчи аср ўрталарида тарқала бошлаб, нафақат Куфа, балки, Ироқ, Жазоир, Тунис, Марокаш, Индонезия, Малазия, Эрон, Мовароуннаҳр, Хуросон, Афғонистон, Ҳиндистон, Покистон, Туркия ва бошқа мамлакатларга тезда тарқалиб улгурди.
ИСРОФНИНГ ЗАРРАСИ ҲАМ – ҲАРОМДИР
Бир ҳолатни барчамиз кузатганмиз: қўнғиз ўзидан бир неча баробар катта гувалакни тепаликка олиб чиқишга чиранади. Минг бир машаққат билан суриб кетилаётган гувалак охир-оқибат ортга юмалаб, қўнғизни босиб қолади. Жонивор ҳалок бўлмаса-да, оёғидан, “қўли”дан айрилиши ёки ногирон бўлиб қолиши мумкин.
