Maqolalar

Amirlar taxtga o‘tirishdan oldin Buxorodagi qaysi avliyo qabrini ziyorat qilgan?

Vatanimiz tarixidagi 2 mart sanasi bilan bog‘liq ayrim voqealar bayoni.

 

IJTIMOIY TARMOQLARDA BUZUQ AQIDANI TARQATUVCHI, AHLI SUNNA NOMIDAN YOLG‘ON GAPIRIB TUHMAT QILUVCHI SOXTA SHAYX VA BUZUQ DA'VATCHILARGA RADDIYA

Agar tarixga nazar tashlasak, saodat asrida va unga yaqin davrlarda Alloh taoloni barcha aybu-nuqsonlardan poklab yod etilganiga, U zotning sifatlari iste'mol qilinganidan ortiq bahs qilinmaganiga guvoh bo‘lamiz. Ammo, keyinchalik paydo bo‘lgan karromiya va mushabbiha kabi firqalar Alloh taoloning sifatlari haqida turli buzuq da'volarni ko‘tarib chiqishgan. Ularning buzuq da'volaridan biri Alloh taologa makon nisbatini berish bo‘lgan.

 

Keling, avval “hasad nima?” degan savolga javob beraylik.

“Hasad” lug‘atda “biror narsani terisini shilmoq yoki qirmoq” degan ma'noni bildiradi. Uning istilohiy ma'nosi haqida ulamolar shunday deydilar:

“Hasad - birovga yetgan ne'matga rashk bilan qarash va o‘sha ne'matning o‘z sohibdan ketib, hasadchiga yetib kelishini qattiq xohlash”.

 

Mutashobih oyatlar bo‘yicha qanday yo‘l tutiladi?

Buxoriyning shayxlari Nua'ym ibn Hammod Xuzo'iy aytadilar: Kim Allohni Uning maxluqotlariga o‘xshatsa, kimki Allohning sifatlarini inkor qilsa, darhaqiqat kofir bo‘ldi. Alloh taolo O‘zini vasflagan va Rasuli Uni vasflagan narsada tashbeh yo‘qdir. Shunday ekan, kim ochiq oydin oyatlar va sahih hadislarda vorid bo‘lgan narsani Allohning jaloliga loyiq bo‘ladigan tarzda isbot qilsa va Allohdan nuqsonlarni inkor qilsa haqiqatda hidoyat yo‘lida yuribdi  (“Tafsir Ibn Kasir” kitobi).

 

BOBUR VA ISLOM: «MUBAYYAN»NING YOZILISH SABABI

Bobur Mirzo «Mubayyan» asarini Hindiston yurishlari davrida, hijriy 928 (milodiy 1521) yilda  she'riy yo‘lda tasnif etgan. Kitob xotimasida aytadi:

 

Dunyodagi barcha buzg‘unchiliklar o‘zboshimcha aqlning mahsulidir

Soxta salafiy, bemazhablardan biri Abdullo Zufar o‘z ma'ruzasida Alloh taolo Qur'onda: “Agar biror narsada tortishsangiz, uni Alloh va Rasuliga qaytaring” degan, deb aytgan ekan. U yana “Alloh taoloni qayerdaligini bilish uchun Qur'onga murojaat qilish kerak. Shuning uchun Qur'on va hadisdan to‘g‘ridan to‘g‘ri ma'no chiqarib olish zarur. Agar hali u mazhab, hali bu mazhabga quloq solinsa, ularning oxiri yo‘q”, deb o‘z gapida davom etgan.

 

Alloh taolo makon va zamondan oliy bo‘lgan Zotdir

Ahli Sunna val-Jamoa deganda, hozirgi kundaeng katta jamoa bo‘lgan va sunnatga to‘g‘ri amalqilib kelayotgan Moturidiy va Ash'ariylartushuniladi.

 

Moturidiyga tosh otmang!

Imom G‘azzoliy ahli sunna val-jamoa aqiydaviy mazhabining tarixi haqida so‘z yuritib quyidagilarni yozadi: “Kalom bir ilm bo‘lib, uning maqsadi ahli sunnaning aqiydasini ahli bid'atning tashvishidan muhofaza qilish va qo‘riqlashdir. Alloh taolo O‘z bandalariga O‘z payg‘ambari tilida haq aqiydani ilqo qildi. Unda ularning dini va dunyosining salohi bordir. Shuningdek, uning haqida Qur'on va xabarlar nutq qildi. So‘ngra shaytonlar o‘z vasvasasi ila bid'atchilarga sunnatga xilof ishlarni ilqo qildi. Ular o‘sha ishlarni gapirdilar va ahli haqning aqiydasini buzmoqchi bo‘ldilar. 

 

Quvvatli inson jamiyat uchun manfaatlidir

Taraqqiyot hayotni o‘zgartiradi, dunyoqarashimiz, tutumlarimizga yangi havo olib kiradi. Yashash qonuniyati shunday. Maqsad esa bitta — yaxshi yashash va qulay muhitda uzoq umr ko‘rish. Buning uchun esa sog‘lom hayot tarziga amal qilish talab etiladi. Aslida bu juda oson: to‘g‘ri ovqatlanish, ko‘proq piyoda yurish, badantarbiya mashqlarini bajarish, illatlardan yiroq bo‘lish. Bunday kishilarning qalbi va ruhiyati ham poklana boradi. Sog‘lom turmush tarzi, jismoniy faollik diniy e'tiqodlarda ham qo‘llab-quvvatlanadi.

 

IMOM MOTURIDIY ADASHMAGAN

Keyingi vaqtlarda “Moturidiylar, Ash'ariylar adashgan” qabilidagi ijtimoiy tarmoqlarda turli xil ma'ruzalar ko‘payib qolgan. Jumladan, yaqinda Abdulloh Zufar nomli shaxsning “Alloh qayerda? Moturidiy va Ash'ariylar” mvzusidagi suhbatini tingladim.  Bu kabi ma'ruzalarni eshitgan sari, aytayotgan gaplari hech bir ilmiy asosga ega emasligini tushunib borarkanman, ko‘plab savollar qiynay boshlaydi. Nima uchun yetarlicha diniy ilmga ega bo‘lmagan, savodsiz bir kimsalar mujtahid imomlarning yo‘llarini xato deb aytmoqdalar? Ularning maqsadlari nima? Nima uchun o‘n asrdan ziyod vaqtdan buyon bir jamoa bo‘lib, “Hidoyat imomi” deya o‘zlari nom bergan imomga ergashib kelayotgan musulmonlarni va allomalarni endi ular adashgan demoqda? Ular nahotki, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning “Alloh taolo ummatimni hech qachon zalolat ustida jamlamaydi” (Imom Hokim ibn Abbos roziyallohu anhudan rivoyat qilgan), degan hadislaridan ko‘r-ko‘rona ko‘z yumadilar? Vaholanki, bugungi kunda dunyodagi musulmonlarning 92,5 foizi Ahli sunna val jamoa mazhabidadir. Ya'ni,  Moturidiy, Ash'ariy yo‘nalishida amal qilib kelmoqda. Agar bu mazhab xato yo‘nalishda bo‘lsa edi, Alloh taolo uning umrini uzoq va unga ergashuvchilar safini bunchalik ko‘p qilib qo‘ymagan bo‘lar edi-ku?

 

UCHINCHI RENESANS – UYG‘ONISHGA UNDAYDI

Payg‘ambarimiz Muhammad mustafo salollohu alayhi vasaalamga nozil bo‘lgan ilk “Alaq” surasi “Iqro” degan kalom bilan boshlangan. Bu – o‘qi degani. Keyin, ilmini ziyoda etishligini so‘rash marhamat qilingan. Ilm istash aslida mashaqqatli yumush.  Mirzo Bedil uni poyonsiz ummonga o‘xshatib, kimki suvning tubiga chuqur sho‘ng‘isagina marvarid terishi mumkinligini ta'kidlagan. Shukrki, o‘tmishimiz mana shunday benazir zotlarga boy. Tariximiz tarxida ro‘y bergan ikkita renesans davri ana shuning yaqqol tasdig‘idir. Olimu allomalarimiz fanning qaysi yo‘nalishida mashg‘ul bo‘lishmasin  dunyoga dovruq taratganlar. “Ustoz ul-arab val-ajam” – Mahmud Zamaxshariy arablarga arab tilini o‘rgatgan olim sifatida musulmon sharqida mashhur. Imom Buxoriyning “Al-Jomi' as-sahih" asari Qur'oni karimdan keyin turguvchi muhim manbaa sifatida talqin qilinadi.  Ahmad Farg‘oniy Nil daryosining  sathini belgilovchi asbob yasab – nilometrga asos solgan; asarlari “Alfraganus” nomi bilan tarjima qilinib Yevropaning bir qator universitetlarida darslik qo‘llanma sifatida amalda bo‘lgan. Ibn Sino – meditsina asoschisi,  Abu Rayhon Beruniy bobomiz esa Xristofor Kolumbdan bir necha asr muqaddam ulkan ummon ortida quruqlik borligini bashorat qilib – Amerika zaminini ochgan. Amir Temur Sohibqironga farangistonda Yevropaning xaloskori sifatida tilladan haykal qo‘yishgan bo‘lsa, Ulug‘bek Mirzoning dahosi va betakror zakosi butun dunyoga falakiyot ilmidan hozirga qadar saboq berib keladi.

 

Payg‘ambarimiz alayhissalomning odob-axloqlari

Bizlarni payg‘ambarlarning oxirgisi bo‘lgan Muhammad alayhissalomning ummatlaridan qilgan Alloh taologa cheksiz hamdu-sanolar bo‘lsin.

Hayotlarining har bir lahzasi biz uchun ibrat manbai bo‘lgan habibimiz va shafoatchimiz Muhammad mustafo sollallohu alayhi vasallamga salovotu salomlar bo‘lsin.

 
 
 
O‘qish uchun ushbu tugmani bosing